Đây là lỗi phát âm phổ biến nhất của người Việt học tiếng Anh, và nó bị hiểu sai là chuyện cẩu thả. Thực ra nó có nguyên nhân cấu trúc rất rõ.
Tiếng Việt ngậm, tiếng Anh bật
Tiếng Việt có phụ âm cuối — cát, tấp, bắc, bàn, càng. Nhưng chúng được phát âm theo một cách đặc biệt: các cơ quan phát âm đóng lại và dừng ở đó. Nói "cát", lưỡi chạm lợi rồi đứng yên; không có luồng hơi nào bật ra sau đó.
Trong tiếng Anh, cùng những phụ âm ấy được bật ra: sau khi đóng, các cơ quan mở lại và một luồng hơi thoát ra. Đọc cat đúng cách thì có một tiếng bật nhẹ sau âm /t/.
Nên khi người Việt đọc cat, họ đang dùng một âm /t/ có thật — nhưng là âm /t/ kiểu tiếng Việt. Với tai người bản ngữ, âm đó nghe mờ, hoặc nghe như không có gì.
Đây không phải chuyện lười. Nó là một thói quen vận động đã hình thành từ khi bạn tập nói.
Số lượng âm cuối cũng khác hẳn
Tiếng Việt chỉ cho phép một số ít phụ âm ở cuối âm tiết, và không cho phép cụm hai phụ âm liền nhau.
Tiếng Anh cho phép rất nhiều, kể cả cụm ba bốn phụ âm:
asked /ɑːskt/ — ba phụ âm cuối texts /teksts/ — bốn phụ âm cuối strengths /streŋkθs/ — bốn phụ âm cuối
Những cụm này không tồn tại trong tiếng Việt dưới bất kỳ dạng nào. Không phải bạn phát âm sai — bạn đang được yêu cầu làm một động tác chưa từng làm.
Cái giá của việc nuốt âm cuối
Ba loại thông tin bị mất:
Số nhiều. book hay books Thì. walk hay walked Nghĩa của từ. right hay ride, back hay bag, cap hay cab
Loại thứ ba nghiêm trọng nhất. Nhiều cặp từ tiếng Anh chỉ khác nhau ở phụ âm cuối, và bỏ nó đi là bỏ luôn cái phân biệt hai từ.
Vô thanh và hữu thanh: chỗ khó thứ hai
Ngay cả khi giữ được âm cuối, còn một tầng nữa: âm cuối vô thanh và hữu thanh khác nhau không chủ yếu ở âm cuối mà ở độ dài nguyên âm trước nó.
bat — nguyên âm ngắn bad — nguyên âm dài hơn rõ rệt
back — ngắn · bag — dài hơn cap — ngắn · cab — dài hơn
Đây là điều nhiều người học không được dạy, và nó giải thích vì sao cố "đọc rõ chữ d ở cuối" vẫn không giúp người nghe phân biệt được. Cái người bản ngữ thật sự nghe là độ dài của nguyên âm.
Cách tập: đọc bad với nguyên âm kéo dài gần gấp đôi bat. Nghe hơi quá, nhưng đó là mức đúng.
Cách tập hiệu quả: nối âm, không phải từ rời
Tập từng từ rời không giải quyết được vấn đề, vì trong câu thật thì âm cuối không đứng một mình — nó nối sang từ tiếp theo.
Khi từ sau bắt đầu bằng nguyên âm, âm cuối của từ trước chuyển sang thành âm đầu của từ sau:
look at → nghe như loo-kat pick it up → pi-ki-tup turn it off → tur-ni-toff an apple → a-napple
Đây là cách thoát khỏi vấn đề rất hiệu quả: bạn không phải bật một phụ âm ở cuối câu, bạn chỉ phải nối nó vào nguyên âm sau. Việc đó dễ hơn nhiều với người Việt, và nó cũng đúng với cách người bản ngữ nói thật.
Nên tập theo cụm hai đến ba từ, không tập theo từ đơn.
Bài tập theo cặp
Đọc từng cặp, kéo dài nguyên âm ở từ thứ hai:
bat / bad · back / bag · cap / cab · seat / seed · light / lied · rope / robe · rich / ridge
Rồi đọc theo cụm nối âm:
take it · make it · put it on · turn it off · look after · pick up · give it a try
Nếu tập được mười phút mỗi ngày trong hai tuần, khác biệt là nghe được — không phải vì bạn đọc chuẩn hơn từng âm, mà vì cả câu bắt đầu có nhịp đúng.